A-vitamine, so ambeni ngoi a kiri pekoni na avitamine, ayeke mbeni mbilimbili tënë na yâ ti kobe. Ala yeke sara tënë ti mbeni molongo ti aye so ayeke na yâ ti tere ti zo nga ala yeke mbeni mara ti akete ye so ayeke na yâ ti tere ti zo so ayeke kota ye mingi ti tene azo nga na anyama angbâ ti sara kua nzoni. Mingi ni alingbi pëpe ti si na lege ti ye so ayeke na fini na a lingbi a wara ni na lege ti kobe. Gi ambeni kete ye si a lingbi ti leke ni na yâ ti tere ti zo wala ti sigigi na ni na lege ti akete ye so ayeke na yâ ti fufu ti zo. Ala yeke sara kota kua na yâ ti maïngo ti zo, na yâ ti sarango ye ti terê ti zo nga na yâ ti maïngo ti lo nga ala yeke mbeni oko ti akota ye omene so ayeke mû ngangu na zo (a-hydrate de carbone, a-graisse, a-protéine, a-minerale, a-vitamine nga na ngu). A-vitamine ayeke mû mbage pëpe na yâ ti lekengo acellule ti zo wala ti mû ngangu na tere ti zo, me ala yeke mû mbage na yâ ti a-réaction biochimique so ayeke na yâ ti tere ti zo nga ala yeke leke yâ ti tere ti zo ti sara kua nzoni. Tongana a yeke mû vitamine mingi pëpe, a yeke sara si a yeke sara kua nzoni pëpe na yâ ti terê ti zo, na a yeke sara si ngangu ti terê ti zo ayeke kiri na peko nga a yeke sara si “vitamine ayeke manke.” Kozo kpale ti vitamine alingbi ti si na lege ti kobe so alingbi pëpe ndali ti so vitamine ayeke na yâ ti kobe pëpe wala kobe so zo ayeke te mingi pëpe.
A lingbi ti sara si zo awara use kpale ti vitamine ndali ti so tere ti lo alingbi pëpe ti mû vitamine, lo yeke na bezoin ti vitamine mingi wala ambeni yorö ayeke kanga lege na lo. A-vitamine ayeke mbeni kota sewa, na a hinga ni mingi fadeso. A lingbi ti kangbi yâ ti ala na akota mbage use: mafuta-soluble na ngu-soluble. A-vitamine so ayeke na yâ ti ngu-ayeke lï hio na yâ ti ngu me pëpe na yâ ti a-organique so ayeke polaire pëpe. Na peko ti so a mû ni awe, a yeke bata ye mingi pëpe na yâ ti tere ti zo, na a yeke sigigi na ye so ahon ndo ni na yâ ti ngu ti tere ti zo. A-vitamine so ayeke na yâ ti mafuta ayeke lï hio na yâ ti a-organique so ayeke polaire pëpe me pëpe na yâ ti ngu. Ala lingbi ti mû tele ti zo legeoko na mafuta na ti bungbi na yâ ti tele ti zo, na a yeke sigigi na ni mingi pëpe. Mingi ni, vitamine oko oko ayeke sara aye mingi, tongaso mingi ti avitamine ayeke sara akua mingi. Vitamine A, D, E, na K ayeke a-vitamine so ayeke na yâ ti mafuta, na a-vitamine B na C ayeke a-vitamine so ayeke na yâ ti ngu. Ambeni ye ayeke na lege ti chimie tongana ambeni vitamine na a lingbi ti gbian ni ti ga avitamine na lege ti akete ye so ayeke si na yâ ti tere ti zo. A iri aye so provitamine. Na tapande, -carotène alingbi ti ga vitamine A; A lingbi ti sara si 7-déhydrocholestérol aga vitamine D3, me ye so ahunda ti tene a sara ambeni ye mingi so ayeke ngangu mingi. A lingbi ti bâ pëpe tryptophane, mbeni mbage ti acide nicotinique, tongana mbeni ye so ayeke mû maboko na zo.